مسجد جامع هرات
مسئوولان اداره حفاظت از آبده های تاریخی در هرات اعلام کردند که این ولایت برای همیشه از ثبت در لیست میراث های فرهنگی جهان بازمانده است و تنها می توان شماری از آبده های تاریخی مهم این ولایت را در این لیست ثبت کرد، ممکن است مسجد جامع هرات که پنجمین مسجد بزرگ جهان است در این لیست جای بگیرد.
مقبره گوهرشاد بیگم
ولایت هرات در غرب افغانستان بیش از 800 آبده باستانی دارد و دارای دو بخش شهر کهنه و شهر نو است. شهر کهنه این ولایت بافت سنتی داشته و برای کسانی که برای بار اول به این شهر وارد می شوند یک جذبه توریستی محسوب می شود. شش سال تلاش برای ثبت آثار تاریخی هرات در لیست سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) بی نتیجه ماند.
قلعه اختیار الدین
قلعه اختیار الدین هرات که بیش از هفت صد سال قدمت تاریخی دارد و قسمت مهم شهر کهنه هرات به شمار می رود نیز از جمله مکان هایی است که شانس ثبتش در این لیست زیاد است. از تلاش هایی که مقامات ولایت هرات به کمک دولت امریکا برای ثبت هرات در این لیست انجام دادند ترمیم این آبده با شکوه بود که چند سال را در بر گرفت
خانه های جدید در نزدیکی مناره های مصلا
مقامات در ولایت هرات می گویند مردم در این ولایت برا ی ثبت هرات در لیست میراث های فرهنگی جهان همکاری نکردند و شرط های سازمان یونسکو را رعایت ننمودند. یکی از این شرایط جلوگیری از ساخت و ساز ساختمان های بلند و مدرن در شهر کهنه و نزدیکی آبده های تاریخی بود که دولت در تطبیق آن ناکام ماند.
مقبره مولانا عبدالرحمن جامی
شماری از فرهنگیان هرات دولت را در این امر مقصر می دانند و فساد اداری را در اداره هایی همچون شهرداری هرات که مجوز ساخت و ساز را صادر می کند، از جمله عوامل اصلی روند رو به رشد ساخت و ساز ها در اطراف آبده های تاریخی می دانند. شهرداری هرات موظف بود که با هماهنگی با ریاست اطلاعات و فرهنگ هرات جلو ساخت و ساز ها را در مناطق تاریخی هرات بگیرد
کنیسه یهودیان هرات در شهر کهنه
یکی دیگر از شرط های یونسکو برای ثبت هرات در لیست میراث های تاریخی جهان این بود که مقامات امنیتی بتوانند جلو حفاری های غیر قانونی را در مکان های تاریخی بگیرند و برای حفظ آبده های تاریخی از گزند قاچاقچیان آثار باستانی تلاش کنند، اما این امر نیز تحقق نیافت و در جریان همین سال ها ده ها اثر تاریخی در هرات به سرقت رفتند
مناره های مصلا
دیگر شرط یونسکو این بود که جاده ای که از میان مناره های مصلای هرات می گذشت مسدود شود. هر چند دولت چندین بار تلاش کرد تا این کار را بکند و با مخالفت هایی از سوی باشندگان محل رو به رو شد اما نهایتا با هزینه هنگفت میلیون دالری جاده ای بدیل ساخته شد. مردم هرات هنوز هم با موترهای شان از میان مناره های مصلای هرات عبور می کنند، کاری که به مرور زمان باعث فروپاشی این آبده ها می شود
قلعه اختیار الدین
برخی از کارشناسان فرهنگی می گویند یکی دیگر از دلایلی که این شهر را از ثبت در لیست میراث های فرهنگی جهان باز ماند این بود که دولت افغانستان نتوانسته است دلایل قانع کننده ای را به سازمان یونسکو ارائه کند. در سال های گذشته همواره مقامات هرات از رایزنی و دخالت های همسایه های افغانستان برای جلوگیری از ثبت هرات در این لیست سخن گفته اند و بیشتر اشاره آنها به ایران بوده است
مقبره گوهر شاد بیگم
در جریان سال ها تلاش ده ها آبده تاریخی در ولایت هرات به کمک مالی جامعه جهانی از سوی بنیاد آقا خان تحت نظارت یونسکو ترمیم شدند. گفته می شود که در سال جاری مقامات دولت افغانستان لیستی از آبده های تاریخی هرات را ترتیب کرده و برای ثبت آنها در لیست یونسکو به این سازمان بدهند، اما این هم هنوز واضح نیست که آیا برای تطبیق شرایط یونسکو چه طرحی خواهند داشت؟
مسجد جامع
در سال 1384 گروهی از باستان شناسان سازمان یونسکو به هرات آمد. زمانی که هنوز اطراف آبده های تاریخی هرات همان بافت قدیمی را داشت، آنها فکر می کردند این بافت همان طور می ماند. بعدها نمای این شهر به ترکیبی از معماری سنتی و جدید تبدیل شد، چیزی که شهر را جذاب ساخت، اما این امر باعث شد هرات دیگر به لیست میراث های فرهنگی جهان راه نیابد.
مقبره امیر علی شیر نوایی
اما نگرانی ها زیاد است. زیرا اگر از این آثار تاریخی به صورت خوب نگهداری و مواظبت نگردد، برخی از آنها ممکن است تخریب گردد. اگر به این آثار توجه جدی صورت نگیرد، فرهنگ چند صد ساله هرات به فراموشی سپرده خواهد شد، مقبره امیر علی شیر نوایی حدودا شش سال پیش از سوی یک نهاد فرهنگی ازبکستانی تخریب شد تا دوباره سازی شود اما تا کنون کار آن آغاز نشده است و معلوم نیست چه وقت شروع خواهد شد..
موزیم ملی در هرات
ثبت آثار تاریخی هرات در لیست میراث های فرهنگی جهانی می توانست هرات را به یکی از مراکز جهانگردی در افغانستان و شاید هم منطقه تبدیل کند و در آمد خوبی را برای این کشور حاصل نماید. هنوز هم ده ها آبده تاریخی در ولایت هرات وجود دارند که در حال فروپاشی هستند و نیاز به مرمت و ترمیم دارند.
پل مالان
این در حالی است که قرار است در سال 2013 ولایت غزنی به عنوان پاتخت فرهنگ و تمدن اسلامی در جهان معرفی گردد. این تصمیم در سال 2007 از سوی یونسکو گرفته شد و شرایطی نیز برای بازسازی این ولایت گذاشته شد. با این که کمتر از یک سال دیگر به زمان تعیین شده مانده است اما هنوز هم شرط های یونسکو بر آورده نشده و آبده های تاریخی این ولایت نیز روز به روز تخریب می شوند.
منبع: دویچه وله صدای آلمان